Familierecepten bewaren, ook zonder hoeveelheden

Waarom raken familierecepten kwijt?

Omdat ze maar op één plek staan: in het hoofd van één persoon, op één kaart met vetvlekken, in één schrift dat bij een verhuizing in een andere doos belandt. Dat gaat goed zolang die persoon kookt, en daarna ineens niet meer. Een recept dat wel op papier staat maar geen hoeveelheden heeft, is bijna even kwetsbaar, want wie het zonder de maker wil koken, moet raden.

Het goede nieuws is dat het vastleggen van één recept een middag kost. Je kunt het doen zolang de kok er nog bij is.

Hoe leg je een familierecept vast?

Kook het één keer samen met degene die het kent, en schrijf onderweg op wat er gebeurt. Recepten van thuis staan zelden met hoeveelheden op papier. Er staat 'een scheut' en 'een handje' en 'tot het goed is', en de rest zit in de handen van degene die het maakt. Dat is geen slordigheid. Wie een gerecht honderd keer heeft gemaakt, hoeft niet te meten. Jij wel. Zo doe je dat in vijf stappen:

Stap 1: kook het samen met degene die het kent

Vraag niet om het recept, maar om het samen te koken. Zet jezelf naast de pan met een weegschaal en een maatbeker en laat de ander gewoon doen. Wie altijd een handje bloem pakt, kan je niet zeggen hoeveel dat is. Jij kunt het wel wegen.

Stap 2: meet af wat een handje is

Leg een kom op de weegschaal en laat de ander een handje erin doen. Noteer het gewicht, en doe hetzelfde met een scheut in een maatbeker. Een snufje blijft een snufje. Schrijf ook op waaraan je ziet dat het klaar is, bijvoorbeeld 'de ui is glazig' of 'de saus blijft aan de lepel hangen', want 'tot het goed is' is een kijkregel en geen tijd.

Stap 3: spreek het in of typ het uit

Doe dat terwijl je kookt. In Smaquli kun je het recept inspreken, tot 5 minuten per opname. Smaquli schrijft het uit en vraagt door wat ontbreekt, zoals hoeveelheden, voor hoeveel personen, hoe lang en welke temperatuur. Je antwoordt met spraak of met tekst. Typ je liever zelf, dan helpt de slimme invoer: '200 g kipfilet in blokjes' wordt een hoeveelheid, een eenheid, een ingrediënt en een notitie. Foto's van de kaart kun je erbij bewaren, uit je camera of galerij, maar Smaquli leest ze niet.

Stap 4: vul aan wat ontbreekt en bewaar het verhaal

Kom je er niet uit, dan vult 'Klaar' de rest aan met gemarkeerde aannames. Die controleer je zelf. Bewaar er ook het verhaal bij: van wie het komt, bij welke gelegenheid het op tafel stond en wat er altijd bij hoort. Twee zinnen zijn genoeg, in een notitie bij het recept.

Stap 5: kook het zelf na

Kook het recept nog een keer, nu alleen met wat je hebt opgeschreven. Smaakt het zoals thuis, dan klopt het. Zo niet, dan is een hoeveelheid fout of ontbreekt er een stap. Pas het aan en noteer wat je hebt veranderd. Zet er ook bij hoe het ging: bij 'Gekookt!' geeft iedereen in je huishouden eigen sterren en een 'waarom'.

Wat vergeet je het vaakst op te schrijven?

Wat de kok als vanzelfsprekend ziet. Vijf dingen schieten er het eerst tussenuit:

• Voor hoeveel mensen het is. Een pan die 'voor iedereen' was, kan voor zes zijn geweest of voor twaalf.
• Welke pan of vorm. Een ovenschaal van 20 bij 30 cm bakt anders dan een van 25 bij 35 cm.
• Temperatuur en kijkregels. De oven op 'hoog' zegt niets, en 'tot het goed is' vraagt om een foto of een zin.
• Welke soort het is. Bloem of zelfrijzend bakmeel, kristalsuiker of basterdsuiker, volle of halfvolle melk: in een cake maakt dat verschil.
• Het ingrediënt dat er altijd in gaat. Een klontje boter, een scheut azijn, een snufje suiker: niemand noemt het, tot het ontbreekt.

Vraag bij elk van de vijf door terwijl je kookt. De vragen zijn klein, maar over een paar jaar is er misschien niemand meer die ze kan beantwoorden. Hoe je een recept daarna voor een ander aantal mensen omrekent, lees je in Recept omrekenen naar personen.

Hoe bewaar je het verhaal erbij?

Kort, in je eigen woorden, bij het recept zelf. Schrijf op van wie het komt, wanneer het op tafel kwam en wat er altijd bij werd gegeten. Met twee zinnen verhaal weet ook iemand die de kok nooit heeft gekend nog van wie het recept is. Zo staat onder elk recept op deze site een kort verhaal, zoals bij bananenbrood.

Voeg er na het koken een notitie aan toe, zoals 'volgende keer minder chili'. Die kleine aantekeningen maken van een recept een eigen recept, en ze verhuizen mee als je het recept doorgeeft.

Hoe deel je familierecepten met de rest van de familie?

In één huishouden, met één receptenboek en één boodschappenlijst. Je nodigt iemand uit met een link die 7 dagen geldig is en maar één keer werkt. Iedereen geeft eigen sterren en een 'waarom', dus het recept van oma kan bij jou vijf sterren krijgen en bij je broer drie, zonder dat een van jullie gelijk heeft. Meer personen in een huishouden kan met Premium: 4 zijn inbegrepen, en met extra personen kom je op 10. Met Gratis ben je met één persoon. De prijzen staan op Prijzen.

Een paar dingen kan Smaquli niet: een foto van een kaart inlezen, een PDF of een gedrukt kookboek maken. Je kunt je recepten wel exporteren als JSON-bestand, met foto's als verwijzing, als back-up. Meer over het bewaren staat op Recepten bewaren en over het samen koken op Samen koken.